رونوشت

اطلاعیه اخیر میرحسین موسوی در مورد نوشته یک طنزنویس در طنز خانم فاطمه رجبی هشداری است به گرایشات فراوان سکسیستی و جنسیت گرایانه بین گروههای از جریانات اصلاح طلب خارج از کشور. هشدارها و انتقاداتی که سالهاست هم از سوی اقشار محافظه کار جامعه و هم از سوی برخی گروههای چپ خارج از کشور به اصلاح طلبان داده میشود. از مدت ها قبل بارها به افراد وابسته به جریان اصلاح طلب خارج از کشور نسبت به استفاده از واژه ها و عباراتی که بار اخلاقی و جنسیتی نادرست دارند انتقادات جدی شده بود. واقعیت اینجاست که گفتار به کار رفته از این گروه نه تنها با اصول “حقوق زنان” در سطح بین المللی بلکه حتی با فرهنگ سنتی ایرانی و احترام فراوانی که این فرهنگ برای حفظ حرمت زنان دارد در تضاد است.

در مورد نحوه بیان و گفتار استفاده شده از سوی این جریانات نسبت به فاطمه رجبی اما قضیه درحد کاملا جدی تری است. شخصیت فاطمه رجبی از نگاه این دیسکورس خاص حاوی کمترین حد ارزش انسانی است. درحقیقت همان طور که رییس جمهور ایران آقای احمدی نژاد در بسیاری موارد در رسانه های بین المللی اصطلاحا “دیوآسا ” میشود، فاطمه رجبی نیز در معرض همچین نگاهی قرار میگیرد و به شخصیتی تبدیل میشود که از نگاه خواننده لایق به استحزا کشیده شدن و به مسخره گرفتن شدن به شکلی کامل غیرانسانی است. گویی طنزنویس (برای مثال در مورد نوشته های ابراهیم نبوی در باره فاطمه رجبی) حق دارد مطالبی را درباره فامطه رجبی بیان کند که بیانش در مورد تقریبا هر فرد دیگری در موقعیت ف او نادرست و مضموم است. این نکته بسیار قابل توجه است زیرا در پاسخ به اطلاعیه آقای موسوی طنزنویس مزبور از آقای موسوی خواست دعوای چهارساله وی با فاطمه رجبی را به حال خود بگذارد. به بیان دیگر نویسنده مزبور استفاده از رکیک ترین توصیفات در مورد فاطمه رجبی را “حق” خود میداند و از سایرین میخواهد وارد این مسئله که وی ظاهرا آن را امر شخصی خود میپندارد نشوند.

در راستای همین “دیو آسایی” است که طنزنویس متمسک به کثیف ترین و غیرانسانی ترین شیوه های بیان سکسیستی میشود و از جنسیت فاطمه رجبی به نفع هدف خود بهره میجوید. استفاده از واژه هایی چون “فاطی” برای توصیف فاطمه رجبی یادآور تاریکترین جنبه های زن ستیزی موجود در جنبه هایی از فرهنگ ماست. با استفاده از این واژه طنزنویس می کوشد وقار و بزرگی شخصیتی فاطمه رجبی را در نظر خواننده ابطال کند و در مرحله بعد او را نه یک زن فعال در عرصه سیاسی که یک زن در پایین ترین سطح هویت و شخصیت نشان دهد. به عبارت دیگر نویسنده قبل از آنکه هر نوع نقد جدی (در قالب طنز یا جدی) به خانم رجبی وارد کند او را به حدی پایین میبرد که خواننده، رجبی را نالایق برای هرنوع دیالوگ منطقی و جدی ای ببیند.

به گفته حامد طالبی خبرنگار خبرگزاری فارس در وبلاگش، اکبر منتجبی هنگامی که از سوی هفته نامه “شهروند امروز” مصاحبه ای با فاطمه رجبی انجام داد عنوان کرد که فاطمه رجبی را بسیار متفاوت از تصویر ارائه شده از او در برخی رسانه های اصلاح طلب می بیند. بسیاری از آمریکایی ها نیز بعد از سخنرانی های آقای احمدی نژاد در دانشگاه کلمبیا و مصاحبه با تلویزیون های آمریکا عنوان کردند که احمدی نژاد را متفاوت از تصویر رسانه ای ارائه شده از او در رسانه های بین المللی می یابند. جدای از اختلافات های سیاسی که نویسنده با هم احمدی نژاد و هم خانم رجبی دارد، این نکته غیرقابل انکار است که بسیاری از افراد بیش از اینکه این افراد را بشناسند با تصویر رسانه ای این افراد آشنا شده اند. این تنها یک نمونه از نقشی است که رسانه می تواند در “دکترینیزه کردن” جامعه انجام دهد. نوام چامسکی “دکترینیزه کردن” را پروسه ای میداند که از سوی آن رسانه عقاید جامعه را شکل میدهد و “واقعیت رسانه ای” را بر “واقعیت” ارجحیت میدهد.

از آنجایی که ارائه تصویر غلط و کاذب “دیوآسا شده” از فاطمه رجبی بیشتر بین گروههایی که از نظر فکری وابستگی هایی به تفکرات لیبرال غربی دارند عنوان میشود، این نکته نیز انکارناپذیر است که این “تصویر سازی کاذب” نمونه ای از پدیده “اورینتالیسم” است که ادوارد سعید در کتابی با همین عنوان بدان اشاره میکند. سعید واژه “اورینتالیسم” را به سیستم تولید اطلاعاتی اطلاق میکند که در غرب برای ارائه تصویر پر از تقلیل گرایی کلیشه ای از مردمان غیرغربی (“اورینتال”) استفاده میشده است.

نمونه خوبی از تفکر “اورینتالیستی” مدرن جامعه امروز غربی را میشود در برخورد اقشاری در غرب نسبت به شخصیت معصومه ابتکار دانست. وقتی در سال 1998، معصومه ابتکار در روز جهانی زن اقدام به محکوم کردن اقدامات زن ستیزانه طالبان نمود، عده ای از دیدن تصویر زنی با چادر (که در غرب در بسیاری موارد به عنوان نماد بردگی زن یاد میشود) که از حقوق زنان دفاع میکند شکه شده بودند. این درحقیقت برخورد نگاه کلیشه ای عده ای در غرب به “زن مسلمان باحجاب” با واقعیت امر بود. این کلیشه سازی حاصل سالها “دکترینیزه کردن” جوامع غربی نسبت به “دیگر بودن” و “متفاوت بودن” مسلمانان است. در مورد فاطمه رجبی این تفکر اورینتالیستی حتی در سطح ادبیات داخلی هم زنده است و از سوی عده ای که یا در غرب زندگی میکنند و یا از نظر فکری وابستگی هایی به غرب داشته خود را به نحوی جدا از فرهنگ ایرانی-اسلامی داخل کشور میدانند ساخته و پرداخته میشود. به عبارت دیگر تلاش فراوانی میشود تا تصویر کلیشه ای “زن مسلمان باحجاب” در مورد فاطمه رجبی خلق شود.

توهین کنندگان به فاطمه رجبی برای رسیدن به هدفشان البته کار سختی بر روی دوش دارند. آنها ناچارند در درجه اول در برابر یک فرهنگ که در آن زن احترام ویژه ای دارد و از سوی دیگر در برابر اصول حقوق زنان بایستند. اعتراض میرحسین موسوی به این قضیه تنها یکی از واکنش هایی است که باید به همچین اعمال غیرانسانی داده شود. لازم است اقشار مختلف ایران با حدت بیشتری در مقابل این نوع نوآوری های بشرستیزانه بایستند و اجازه ندهند عده ای به نام مقاصد سیاسی شان و با بهره گیری از الگوهای رسانه های غربی چون فاکس نیوز در کلیشه سازی از مسلمانان به سمت مقاصد سیاسی حرکت کنند. باید اقشار آگاه جامعه این پیام را به این اقشار برسانند که بسیاری از “طنزها”  نفرت پراکنانه اساسا پذیرفتنی نیست، ولو اینکه نویسنده اش زمانی شخصیتی نسبتا محبوب بوده باشد.